Onstaan Elsendorp

Hoe is Elsendorp ontstaan?

Hier leest u een beknopte versie van het ontstaan van Elsendorp. Zoals op zoveel plaatsen was de kerk, in de persoon van pater Gerardus van den Elsen, de mede-grondlegger. Het dorp is naar hem genoemd. Een uitgebreide beschrijving van de Elsendorpse historie vindt u op www.parochie-elsendorp.nl.

Turf

Als men honderd jaar geleden vanuit Gemert richting Boxmeer ging,

Oogsten

Oogsten

belandde je al gauw in de Peel. Dit was eenonontgonnen gebied, bestaande uit veelheidevlakten en hier een daar een bosje. In de grond zat veel turf oftewel ‘klot’. Turf was een waardevolle stof in die tijd en er ontstond handel in. Langzaam maar zeker ontstonden er wat nederzettingen aan de randen van de Peel, vaak bestaand uit bouwvallige houten gebouwen. Luxe was voor de mensen die er werkten niet weggelegd. Hun leven bestond uit werken, werken en nog eens werken. Omstreeks 1900 werden de gronden van het tegenwoordige Elsendorp ontgonnen en ingedeeld bij enkel zeer grote ontginningsbedrijven. Hierop werden een aantal arbeiderswoningen gebouwd.

Annahoeve

De Dompt

De Dompt

Aan de rand van de Peel lag, bij wat later Elsendorp zou gaan heten,  landgoed ‘De Dompt’. Ook daar hield men zich bezig met het ontginnen van de heidevelden. Dat zat zo. In Tjomal op het eiland Java, Indonesië, was ene Samuel Cornelis van Musschenbroek voorzitter van het Syndicaat van Suikerfabrieken. Het ging hem er goed. Toen hij terugkeerde naar Nederland, richtte hij met ondernemers uit Amsterdam de ‘Maatschappij tot ontginning van de Peel’ op. Om in de Peel aan de slag te kunnen gaan, werden een ‘zeshonderdbunderboerderij’  gebouwd, de Annehoeve op landgoed ‘De Dompt’. De boerderij is nog steeds een blikvanger bij binnenkomst van Elsendorp vanuit richting Boxmeer. De architectuur valt op en ook de oprijlaan omzoomd door kastanjebomen die in mei prachtig bloeien. Helaas zijn de paardenkastanjes aangetast door bloedingsziekte. Rechts van de boerderij staat een tamme kastanjeboom die in 1916 geplant werd ter ere van de geboorte van Sam van Musschenbroek, de kleinzoon van de stichter. Kijk ook op de site van Cultureel Brabant.

Van ontginning naar kerk

In het begin van de twintigste eeuw ontstond er behoefte een parochie te stichten voor de inmiddels veertig gezinnen die er woonden. De rooms katholieke kerk maakte zich hard voor een school en een kerkgebouw voor de arbeiders en hun gezinsleden. Gesprekken met pastoor Poell, een sociaal bewogen pastoor uit Gemert, leidden tot een opdracht aan pater Rossaert van de Priesters van het Heilig Hart om de bouw van een school en kerk voor te bereiden. De kerk wordt in hout opgetrokken. We schrijven dan 1926. De parochie heet Sint Jan Evangelist. De kerk en de school liggen in die tijd aan de westkant van de Middenpeelweg, juist aan de andere kant dan waar het dorp zich nu bevindt. ChristoffeldagenDoor de verkaveling van landgoed ‘De Dompt’ komen er meer jonge gezinnen naar het dorp. De kerk werd te klein en daarom werden aan weerszijden houten noodbeuken aangebracht. Rector Büsscher, die pater Rossaert opvolgde, zorgde hiervoor. Elsendorp had toen al de naam een verkeersonveilige plek te zijn. Rector Büsscher richtte het ‘Broederschap voor veilig verkeer’ op. Hoewel de belangstelling afneemt, organiseert het Apostolaat van de weg nog jaarlijks autozegeningen.

De bijdrage van de zusters

Oude schoolIn 1938 viel het oog van de rector op het bericht van de overste van de Zusters van de Heilige Geest uit Vaals in het blad ‘De Roomse Aankondiging’. Zij zochten een dorp om er zorg en onderwijs te kunnen bieden. Op 4 januari 1939 kwamen de zusters naar Elsendorp. Voor hun werd een klooster gebouwd op de hoek Pater Rossaertstraat/Zeelandsedijk dat nog steeds opvalt in het dorp. De zusters begonnen met onderwijs en wijkverpleging. Ook gaven ze naailes aan de meisjes uit het dorp.De komst van een nieuwe kerk liet een tijd op zich wachten en zelfs de burgemeester van Gemert moest zich ermee bemoeien. Maar op 15 mei 1960 werd de kerk officieel ingewijd. In 1964 besluiten de zusters de zorg voor ouderen, toen nog bejaarden genoemd, op zich te nemen. In 1965 werd het bejaardenhuis betrokken.

De naam Elsendorp

Pastoor Poell stelde een nieuwe parochie voor onder de hoede van Sint Jan Evangelist. Hij zag de bouw van het kerkje als een eerste aanzet tot de totstandkoming van een nieuw dorp in de Peel. Hij stelde voor het nieuwe dorp ‘van den Elsendorp’ te noemen, naar de in 1925 overleden pater Gerlachus van den Elsen. HIj had zoveel betekend voor het welzijn en de verheffing van de boerenstand, dat hij ‘Boerenapostel’ werd genoemd. In de praktijk bleek ‘Van den Elsendorp’ toch te lang en het werd ‘Elsendorp’. Gerlachus van den Elsen werd geboren in de boerderij die nu in Gemert bekend staat als het Boerenbondsmuseum. Gerlachus van den Elsen is de grondlegger van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond. Hij is ook mede-oprichter van de Boerenleenbank, de latere Rabobank. De Elsendorpers houden de geest van Gerlachus nog altijd levend in hun houding van saamhorigheid en het nemen van verantwoording voor de dorpse belangen.